Huwa nakipenda kipengele hiki cha “unamtambua” kwa sababu moja kuu.Historia.Nilipokuwa shule(shule ya kawaida kwa sababu ya maisha haiishi),nilipenda sana somo la historia.Bahati nzuri nilipata waalimu ambao walilipa somo la historia uhai(they gave it life).Walikuwa wakifundisha na kukupeleka kinadharia katika kitu wanachokiongelea.

Ni katika kipindi hicho ambapo tulikwenda kwenye Empires mbalimbali barani Afrika kama vile Mwanamutapa,Ashati,Zulu nk. Tukaona jinsi kina Dedan Kimathi walivyojipanga na kumpinga mkoloni nchini Kenya.Tukaona jinsi ambavyo Mau Mau warriors walivyokuwa makini katika mapambano yao.Nilimpenda Shaka Zulu kutokana na simulizi za waalimu wangu kabla hata sijaiona filamu ya Shaka Zulu ambapo Henry Cele alikuja kuwa ufafanuzi wangu kumhusu Shaka Zulu(Pumzika kwa amani Henry Cele)

Nakumbuka jinsi nilivyomsikiliza kwa makini na shauku mtunza mapango ya Amboni (Amboni Caves) kule Tanga alivyokuwa akitupa simulizi za jamaa aliyeitwa Osare Otango ambaye aliishi ndani ya yale mapango katika hekaheka za kumkimbia mkoloni na kuendesha kampeni ya kumuondoa.

Nisiendelee sana mwisho nisahau ninachotaka kukisema.Je,unamtambua aliyepo pichani?

Be Sociable, Share!

• 

Muziki ni lugha ya ulimwengu(universal language). Bila shaka umeshawahi kusikia msemo huo. Mimi binafsi nakubaliana kabisa na msemo huo. Kuna nyakati nimewahi hata kujiuliza,hivi dunia ingekuwaje kama kusingekuwa na muziki? Tunapokutana na kusheherekea tukio fulani,vigelegele na mayowe vingetosha?

Wakati kazi ya kubwa ya kutuletea burudani ya muziki inaanzia kwa msanii mwenyewe,pembeni yake, kwa miaka nenda rudi, amekuwepo mtu muhimu katika kukamilisha safari hiyo. Mtu huyo ni DJ au Deejay au Disco Jokey kwa wale wenzangu na mie tuliokula chumvi kidogo!

Mwanamuziki/Msanii anapomaliza kazi yake kwa kushirikiana na producer wake, hukimbilia kwa DJ kwani anatambua kabisa kwamba huyo ndiye kiungo kikuu kati yake na mashabiki au wapenzi wa muziki kwa ujumla.

Miongoni mwa DJs ambao sio tu wameifanya kazi yao kwa ustadi mkubwa bali pia waliowahi kujizolea sifa na mashabiki wa kutosha ni DJ John Dillinga Matlou au maarufu kama DJ JD. John ana historia ndefu katika muziki. Mwenyewe anasema,aliianza safari yake tangu akiwa mtoto kabisa. Mpaka hivi leo bado anaendelea kuwapa watu burudani. Hivi sasa anaendesha kampuni ya JD Entertainment ambayo inashughulika na masuala yote ya burudani,promotions na kadhalika.

Nilipofanya naye mahojiano  ambayo utayasoma hivi punde,niligundua mambo kadhaa muhimu;DJ JD ni mbunifu wa aina yake. Aina za vipindi alivyovianzisha na kuviendesha(hususani redioni) ndivyo pengine vilivyochangia mafanikio ya baadhi ya vituo vya redio vya FM tunayoyaona hivi sasa.Pia niligundua kwamba huyu ni miongoni mwa wale DJs ambao wanaifanya kazi yao sio kwa ajili ya kutafuta pesa peke yake bali kwa sababu anaupenda muziki na yote yale yatokanayo na muziki mzuri wenye kuleta burudani na starehe.

Fuatana nami katika mahojiano haya ambapo,pamoja na mambo mengine,DJ JD anaelezea hisia zake kuhusu ulimwengu wa muziki na burudani hivi sasa. Pia anajibu swali ambalo wapenzi wengi wa muziki wamekuwa wakitaka kumsikia akijibu; Je yeye na DJ Bonny Luv ni mahasimu au ni watu wawili wanaoipenda kazi yao na pia kushirikiana kwa karibu? Je unajua kwamba baba mzazi wa DJ JD sio mtanzania bali raia wa…? Endelea kusoma

BC: Karibu sana ndani ya BC. Tunafurahi kupata fursa hii ya kufanya nawe mahojiano haya.Mambo vipi?

JD: Mambo sio mabaya kusema ukweli.Namshukuru Mungu.

BC: Kwa sababu hii ni mara yetu ya kwanza kufanya nawe mahojiano na kwa sababu tunatambua kiu ya wengi(hususani mashabiki wako) labda ungeanza kwa kutueleza kwa kifupi historia ya maisha yako.Ulizaliwa wapi,ukakulia wapi na mambo kama hayo.

JD: Mimi nimezaliwa Morogoro tarehe 17/03/1973 nikiwa mtoto wa kwanza kwa upande wa baba na wa mwisho kwa upande wa mama.Mama yangu ni mtanzania wakati baba anatokea Orlando,magharibi mwa Johanesburg nchini Afrika Kusini.

BC: Mara nyingi tunapokuwa wadogo huwa tunakuwa na ndoto nyingi sana za kutaka kuwa kama fulani au kufanya kazi fulani.Mara nyingi huwa hatuna uhakika.Kwa upande wako unadhani ni lini hasa ulipotambua kwamba unataka kuwa DJ? Na kabla ya hapo ulikuwa na ndoto za kuwa nani au kufanya kazi gani?

JD: Ninachokumbuka ni kwamba wakati nikikua nilikuwa napenda sana muziki na mambo kama kuimba na kucheza kiasi kwamba mama yangu siku zote alidhani kwamba nitakuwa mwanamuziki. Tulikuwa tukigombana na mama kila mara juu ya radio cassette yake kwamba nitaiharibu kutokana na jinsi nilivyokuwa naitumia.Kwa kifupi nafiriki nimezaliwa na damu ya sanaa(artistic blood) kwa sababu najifunza vitu kirahisi sana kuliko unavyoweza kutegemea.

Mtu ambaye ameni-influence sana back in the days ni DJ DPP John Peter Pantalakis ambaye mchango wake ni mkubwa sana kwangu.

BC: Unakumbuka ilikuwa lini na wapi ulipoingia mitamboni rasmi kama DJ huku hadhira(audience) ikisubiri kupata burudani kutoka kwako? Ulikuwa na wasiwasi wowote?

JD: Nafikiri itakuwa miaka ya 1989-90s Morogoro Hotel.Kulikuwa na disco linaitwa Sunset Disco.Owner alikuwa jamaa mmoja aliyekuwa anaitwa Kasim Manga. Huyu jamaa zamani alikuwa mcheza mpira.Kwa bahati mbaya hivi sasa ni marehemu.

Wasiwasi ulikuwepo lakini sio sana kwa sababu moyoni mwangu niliamini kuwa naweza kabla hata sijapewa nafasi ya kukamata mashine.Baada ya muda mchache sana nyota ikaanza ku-shine zaidi na zaidi.

BC: Ni aina gani ya miziki unakumbuka ulikuwa unapiga ulipoanza kazi ya u-DJ? Unaweza kutukumbusha majina ya wasanii na vibao vyao ulivyopenda kuvipiga?

JD: Nyimbo ziko nyingi sana ila just to name a few kama Do you reall want my love by Moeba Mo, Slow Change, Too blind to see by K Sims, I need your answer by Joela kama nakumbuka vizuri…Change on me by Cynthia, Should I say Yes,Should I say No by Nushooz, Got to have your love by Mentronics, Back to Life by Soul 2 Soul,Is me that you want…zipo nyingi sana aisee na kila nikiandika zinakuja tu.

BC: Asante…ni kweli kabisa vibao hivyo vilikuna watu wengi enzi hizo na nadhani mpaka hivi leo. Sasa tangu uanze kazi ya u-DJ mpaka leo kumekuwepo na mabadiliko makubwa sana katika aina ya vifaa vinavyotumika katika kazi ya u-DJ.Leo hii kuna computers,ipod,MP3,MP4 na takataka kibao. Unadhani vifaa hivi vya kisasa vinachangia kwa namna gani kuendeleza burudani au kudumaza(kama unadhani vinadumaza) kazi ya DJs?

JD: Kuna some old stuff ambazo zimeboreshwa ili kwenda na wakati bila ya kupoteza taste ile ile ya turn table.Vifaa kama technics,CDX etc.

Lakini hivi vingine ni vya watoto kwa sababu hawajawahi kuvitumia na hivyo sio rahisi kwao kujua umuhimu wake kwenye industry.Lakini ndio hivyo kwamba muda unakwenda na watu wanabuni vitu vipya kila siku na wanahitaji kuuza. Lakini all in all, msisimko haswa wa clubbing unapungua kwa sababu watu siku zote wanapenda kumuona DJ akihangaika kuwafanyia kazi. Hapo na wao mzuka unapanda zaidi.

BC: Na enzi zile mlikuwa mnapata wapi miziki mipya?

JD: Kwa kweli ilikuwa issue,long story.Tutakesha hapa nikianza kukuelezea.

BC: Wakati unaanza kazi ya u-DJ ni  wazi kwamba walikuwepo DJs wengine enzi hizo ambao walikuwa wanatamba.Unaweza kututajia DJs waliokuwa wanatamba enzi hizo na walichangia vipi katika kuinua au kunoa ujuzi wako katika medani ya burudani?

JD: DJs walikuwepo wengi kwa kweli. Na wengi walikuwa wanafanya vizuri.Mimi nilikuwa nawazimia zaidi waliokuwa wanaweza kupiga na kuongea. Watu kama vile John Peter Pantalakis JPP,Rich Dilon,mambo ya mixing Lucas Joe etc.

BC: Tangu mabadiliko ya sera za kiuchumi yaingie Tanzania na kushuhudia mfumuko wa vituo mbalimbali vya radio hususani vya FM,Djs wengi mliokuwa mmezoeleka kuchezesha ndani ya clubs pekee,mliingia kwenye radio. Unaweza kutuambia ulifanya kazi katika vituo gani vya radio na uliendesha vipindi gani? Hii ni kwa faida ya wale ambao hawakuwahi kupata nafasi ya kukusikiliza enzi hizo.

JD: Kwanza nafikiri kama mimi sio wa kwanza kufanya kazi club ba radio kwa wakati mmoja basi ni kati ya wachache sana Tanzania.Nilikuwa sauti ya kwanza kusikika 101.4FM nikaanzisha kipindi kilichokuwa kinaitwa “Love and Dedication” ambacho kilikuwa cha slows Mondays to Thursday. On Fridays and Saturday nilianzisha kipindi kilichokuwa kinaitwa “Weekend Party Show” pale Radio One. Then I started another shows called “The Heat”, “Flavour 120″ whereby 120 stands for 120 minutes(masaa mawili ya Flavour).

Kulikuwa na “Love Stories” every Thursday night, “Mtaa wa Mangoma” every saturday morning. Vipindi vyote hivyo nilivibuni mimi.Pia kuna “The Rock” on ITV 2 ambayo sasa ni EATV, The Cruise on EA Radio na pale Radio Uhuru nilianzisha John 1416 etc.

BC: Tukiwa bado kwenye suala hilo hilo la DJs na vituo vya FM. Kwa mtizamo wako unadhani ujio wa vituo hivyo vilileta mabadiliko au changamoto gani kwenye ulimwengu wa burudani nchini Tanzania?

JD: Kwa kweli mimi nadhani vimeleta changamoto kubwa.Kwanza kabisa ni ajira. Kwa watu wengi ambao walikuwa na ndoto za kuwa watangazaji hapo siku za nyuma walikuwa hawajui wazipeleke wapi ndoto hizo. Lakini baada ya mfumuko wa radio stations opportunity zimekuwa nyingi. Kingine ni kwamba information zinawafikia watu haraka wanaelimika haraka na maendeleo nayo yanakuja haraka.

BC: Kama ilivyo kwa kazi zingine mbalimbali za sanaa,jamii zetu zimekuwa zikihusisha kazi hizo na uhuni au mambo mengine yasiyopendeza masikioni au machoni mwa watu.Unadhani hilo limekuwa likitokana na nini? Na wewe ukiwa miongoni mwa DJs ambao leo hii tunaweza kuwaita “wakongwe” mmechangia vipi kurekebisha fikra kama hizo?

JD: Kwanza nashukuru Mungu kwamba kwa kiasi fulani imani hiyo siku hizi imepungua. Pamoja na hayo bado kuna asilimia fulani ya watu bado wanafikiri hivyo. Kama ni DJ/artist mzuri wa kike hizo rumours zinasababishwa na wanaume. Kama DJ/artist ni mwanaume hali hii inasababishwa na wanawake.Watu wanakuwa mashabiki kiasi kwamba wanakuwa na personal feelings na wewe hata kama hamfahamiani; kwa hiyo anajiuliza kama nampenda kiasi hiki na nipo tayari kwa ajili yake,wangapi wapo kama mimi? Ninaamini hawezi kuwaachia,lazima huyu jamaa atakuwa mhuni sana.

Mimi kila siku nasema kuwa kazi hizi za sanaa na maDJ ni hatari sana sawa sawa na mtu anayeenda vitani.Anahitaji ustaarabu na umakini wa hali ya juu sana.Lakini all in all,suala ya uhuni linabakia kuwa tabia binafsi ya mtu.

BC: Ni jambo au mambo gani ambayo unadhani unayapenda zaidi katika maisha yako kama DJ?Yepi huyapendi?

JD: Cha kwanza napenda muziki wenyewe.Nimepata marafiki wengi sana wazuri kutokana na kazi yangu.Pia lipo suala la heshima ninayopewa na watu katika industry kwa ujumla.I am thankful for that na mambo mengi mazuri ambayo yametokea maishani mwangu na yanayoendelea kutokea.

Nisichopenda ni mtu kumchukia mtu mwingine na kumfanyia roho mbaya pasipo sababu.

BC: Muziki unaoitwa wa kizazi kipya unaendelea kutamba nchini Tanzania na Afrika Mashariki na kati kwa ujumla.Nini mtazamo wako kuhusiana na aina hii ya muziki,wasanii wake nk?Una ushauri wowote kwa vijana wa muziki wa kizazi kipya na wadau wa burudani kwa ujumla?

JD: Wajifunze kiingereza ili waweze kufanikiwa zaidi ya Tanzania na East Africa.

BC: Yanapotajwa majina ya Djs nchini Tanzania.hususani wa miaka ya mwisho ya 80 mpaka katikati ya 2000,jina lako na la DJ Bonny Luv huwa yanatajwa zaidi.Wengine hufikia hatua ya kama kuwapambanisha hivi.Je wewe unamchukuliaje Bonny Luv? Unamchukulia kama mshindani wako au mshirika katika burudani?

JD: Bonny ni mtu wangu ile mbaya. Tunaheshimiana sana na tunashirikiana katika mambo yetu. Yeye kama kuna kitu anahitaji kufahamu kutoka kwangu ananiuliza na mimi vile vile nafanya hivyo.

BC: Asante sana kwa muda wako.Tunakutakia kila la kheri katika kazi zako.

JD: Na mimi nawashukuru wote ambao wananikumbuka na wanakumbuka kazi yangu.God Bless You All.

Be Sociable, Share!

• 

Obama anaweza kuwa anaongea na kundi fulani tu la watu lakini akawa anatoa ujumbe mkali kwa jamii mbalimbali.Cha msingi labda ni kusikiliza kwa makini na kufanya tathmini makini. Hivi majuzi Obama alialikwa na kutoa hotuba wakati wa kusherekea miaka 100 ya chombo muhimu cha Wamarekani Weusi kinachoitwa NAACP(National Association for the Advancement of Colored People)

Katika hotuba yake,Obama aliongelea mengi.Muhimu zaidi ambalo naamini hata sisi watanzania tunaweza kujihusisha nalo ni suala la elimu kwa watoto wetu,jamii zetu. Ulimwengu wa leo,wa ushindani wa namna hii,unahitaji elimu makini.Je tunafanyaje katika hilo? Viongozi wetu wanatupeleka wapi? Hebu tujiulize, tangu marais wetu waliofuatia baada ya J.K.Nyerere wametusaidia kujenga maktaba ngapi? Hivi unajua jiji la Dar-es-salaam lina maktaba ngapi?

Be Sociable, Share!

• 

Binadamu huwa na wakati wa kilio na pia wakati wa kucheka(furaha).Pichani ni Rais wa Jamhuri ya Muungano ya Tanzania,Jakaya Mrisho Kikwete akifurahia jambo na Mkuu wa Majeshi wa Tanzania,Davis A.Mwamunyange wiki iliyopita wakati wa sherehe za maadhimisho ya miaka 47 ya Uhuru wa Tanganyika zilizofanyikia katika Uwanja wa Taifa jijini Dar-es-salaam.

Photo Credit/Yahya Charahani

Be Sociable, Share!

• 

Miongoni mwa mashuhuda wa mwanzo wa harakati za mwanzo kabisa za muziki wa bongo flava ni aliyewahi kuwa DJ maarufu nchini Tanzania kwa jina Mike Pesambili Mhagama(pichani).Mike sio tu miongoni mwa mashuhuda wa mwanzo bali pia ni miongoni mwa watu wachache walioamini katika muziki wa kizazi kipya tokea mwanzo.Kumbuka hizo ni zile enzi ambapo muziki huo ulikuwa ukichukuliwa kama “uhuni” tu na sio aina mpya ya muziki au burudani.Ni watu wachache sana walioweza kutabiri hatua ambazo muziki huo ungepiga miaka kumi au kumi na tano baadaye.
Lakini pia Mike amekuwa akikerwa na jinsi ambavyo kumekuwepo na upotoshwaji au upindishwaji wa vipengele fulani fulani muhimu vya historia ya muziki huo. Katika kujaribu kuiweka vyema historia hiyo,Mike Mhagama ameandika kwa mapana na utulivu wa kina kuhusu harakati za mwanzo za muziki wa kizazi kipya,suluba walizopitia yeye na watangazaji wenzake katika kuutambulisha muziki huo,wadau mbalimbali anaowakumbuka katika harakati hizo,wanamuziki wenyewe,promoters wa muziki nk.

Pia Mike Mhagama,anaweka wazi kitu ambacho watu wengi wamekuwa wakijiuliza;Nini chanzo cha neno Bongo Flava? Nani mwanzilishi wake?Kwa jibu hilo na historia nzima,kwa jinsi anavyoikumbuka Mhagama, msome kuanzia hapo chini,kwa maneno yake mwenyewe, kama tulivyoyanakili kutoka katika blog yake(kwa ruhusa na baraka maalumu).Habari imegawanyika katika sehemu nne ili iwe rahisi kwako kuzisoma na  kuelewa vyema anachokizungumzia Mike Mhagama. Mwenyewe anasema yawezekana kabisa asiwe sahihi kwa asilimia zote na ndio maana anapenda kukaribisha hoja,maoni na masahihisho yoyote kutoka kwako msomaji.Mike Mhagama hivi sasa anaishi huko Los Angeles,California nchini Marekani.

CHIMBUKO LA MUZIKI WA KIZAZI KIPYA TANZANIA NA MAANA HALISI YA NENO BONGO FLAVA.

Na Mike Mhagama-Los Angeles,Marekani.

SEHEMU YA KWANZA

Moja kati ya mambo niyapendayo mno maishani ni muziki.Nimekuwa mfuatiliaji mzuri sana wa muziki si tu ule wa nje lakini kwa karibu ule wa nyumbani hasa muziki wa dansi na ule wenye umaarufu sana hivi sasa ujulikanao kama Bongo Flava (Muziki wa Kizazi Kipya).Katika mapenzi hayo imekuwa kama bahati kuwa mmoja wa vijana wengi tuliobahatika kuuona muziki huu wa kizazi kipya ukizaliwa na pengine bahati zaidi bila kusita kusema;kuwa mmoja kati ya wale tulioanzisha kusukuma gurudumu la muziki huu kufikia hapa ulipo na nafasi yake kutambulika si tu Afrika Mashariki bali pia kwa sasa duniani kwa ujumla.

Kama ilivyo kwa aina zingine za muziki Tanzania,mfano muziki wa dansi basi utakuwa mkosefu wa fadhila bila kujumuisha majina kama Patrick Balisidya,Mbaraka Mwaruka Mwinshehe,Salum Abdalah na hata Remmy Ongara.Hawa ni vinara na walifanya kila wawezalo kuja na ubunifu si tu kuvutia wateja wao bali kuutangaza muziki wao ndani na nje ya nchi na kuipa Tanzania kitambulisho chake kwenye jukwaa la sanaa ya muziki.Kazi za wanamuziki hawa zilifana sana kwa ushirikiano mkubwa na chombo ambacho kwa Tanzania ni muhimu sana katika kueneza au kutambulisha kitu kipya,RADIO.Watangazaji kama Mzee Ibrahim Chimgege,Enock Ngombale,Timothy Pata,Abisai Stephen,Seif Salum Nkamba na Julius Nyaisangah chini ya ma-bwana mitambo mahiri kama akina James Mhilu na Crispin Lugongo wanastahili pongezi kwa kiasi kikubwa katika kurekodi na kusimamia mitambo wakati wanamuziki hawa wakitafuta majina na namna ya kujitambulisha kwa jamii itakayosikiliza muziki wao.Bahati mbaya huwasikii sana watu hawa katika zinazoitwa historia kwa sababu wengi ni rahisi kuwasahau lakini mchango wao ni mkubwa sana na unastahili heshima hasa unapoandika au kuizungumzia historia ya muziki wa dansi Tanzania.

Nimetoa mfano wa hali halisi kwa ufupi kuhusu muziki wa dansi ili kukupa nafasi ya kujua kwa undani kile ambacho kinakweza kichwa cha habari hapo juu.Nia yangu hasa ni kuandika yale niliyoyaona na uzoefu wangu katika muziki huu wa sasa maarufu kama Bongo Flava.Muziki huu umeshika kasi na unapendwa sana hivi sasa kila kona.Ni faraja kuona hata wale walio ughaibuni siku hizi si ajabu kumkuta mtu ana albamu jpya la mwanamuziki wa Bongo Flava akiicheza ndani ya nyumba yake au garini kwa fahari.Inafurahisha kuona mapenzi kwa muziki huu yamekuwa makubwa na hilo ndilo lengo kuu.

Pamoja na yote haya,kama ilivyo kwa kila jambo ni vyema historia yake ikawa nyoofu na si kama ilivyo sasa ambavyo imekuwa ikipindishwa pindishwa mno,sijui kama ni kwa makusudi au kwa wengi kutojua harakati na wanaharakati walioufikisha muziki huu hapa ulipo.Kwa kuandika kwa usahihi yale yaliojiri juu ya chimbuko la muziki huu tutakuwa tunawatunzia wanetu na wengineo haki ya kuuelewa na kuutukuza zaidi muziki huu na msimamo wake katika jamii ya leo na ijayo.Shukrani labda nizitoe kwa Kaka Bonny Makene na Uncle michuzi kwa kunisukuma kujaribu kuandika nikijuacho juu ya muziki huu.

Kama nilivyododosa hapo juu kuhusu muziki wa dansi basi sasa niingie kwenye muziki huu wa kizazi kipya.Muziki huu ni ule ambao unajumuisha mitindo mbali mbali ambayo zamani tulizoea kuona ikipigwa na watu wa nje ya Tanzania kuanzia Hip Hop,R&B,Zouk na hata Soul.

Katika Hip Hop ya Tanzania pia utakosa fadhila kama hutotaja vijana wa mwanzo kabisa ambao kuanzia mivao yao na kufoka foka kwao kulikuwa ni burudani na ushawishi tosha kwa watu kuanza kudadisi kuhusu maana halisi ya utamaduni huu hasa Tanzania.Kwa wakati huo ilionekana kama uhuni tena wa kupita kiasi.Nitawataja wachache ninaowakumbuka ambao kila kukicha ukigongana nao kwenye Night Clubs,Samora Avenue pale Salamander basi ulikuwa unachoka mwenyewe.Nakumbuka vijana kama John Simple,Dj Rusual,The BIG One,Babu Manju,David Nhigula,Abdulhakim Magomelo,Kessy,Ibony Moalim,Tom London,OPP (now Jay P) na Dj Ngomeley.

Tukiendelea hao niliowataja hapo juu walikuwa chachu katika uvaaji wa kihip-hop na katika kughani na sijui kama kuna mtu atasahau watu kama Fresh XE Mtui,BBG (alianza na Mr II),Adili kumbuka,KBC (Mbeya Tech),Saleh Jabir,Samia X,THE BIG,Rhymson,2Proud.Deplowmatz na wengineo wengi ambao walikuwepo na wakighani katka school parties au matamasha ya mtaani kabla hata ya kurekodi nyimbo zao studio.

Kwa mara ya kwanza pia promoters kama Joe Kusaga na Abdul hakim Magomelo walionekana kutobaki nyuma katika ukuzaji wa sanaa hii ambapo waliandaa matamasha mbali kama Yo! Rap Bonanza na Coco beach Bottle Parties kwa ajili ya kuwapa nafasi wale wenye uwezo wa kughani.Matokeo yake yalikuwa ya kufurahisha kwani kila mmoja alikuwa na shauku ya kuingia katika gemu.

Kwa vile sio watu wote walikuwa na uwezo wa kughani lakini pia kulikuwa na wale wenye kuimba kama wanamuziki wengi wa Marekani kwa kupitia matamasha mbali mbali kwenye Jumba la utamaduni la Urusi,Korea na mengineyo yalikuwa yakiandaliwa hasa na wanafunzi wa shule mbali mbali za sekondari jijini kama Forodhani pia matamasha yaliyokuwa yakifanyika kando kando ya ufukwe ambako wengi wenye kutaka kuimba walijitokeza.Hapa tunakumbuka kundi kama la Mawingu na mwana dada Pamela,mwanadada Stara Thomas na Judith Wambura ambao uwezo wake wa kughani na kuimba kama Mc Lyte ulimpa tafu hasa alipofanya hivyo kwa mara ya kwanza ndani ya kipindi cha DJ show ya Radio One,shukrani kwa Ipyana Malecela Mkwavi (RIP) kwa zawadi ya LP yenye instrumental (ala) tupu aliyonipatia kama zawadi aliporudi toka UK kwani instrumental ya single “Keep,Keeping on” ndiyo iliyomtambulisha Jay Dee wa leo Radioni kwa mara ya kwanza japokuwa kabla ya hapo alikuwa mwimbaji wa kwaya kanisani lakini mweye kusita kuingia kwenye muziki wa kidunia.Pia Kundi la R&B lililojulikana kama Four Krewz Flava pia Herbert Makange ambaye pia alikuwa akiimba.

Naweza nikawa nimesahahu majina machache hapo juu lakini kwa ufupi hao ni baadhi ya watu wa mwanzo kabisa kuuingiza masikioni mwa jamii muziki wa kizazi kipya pengine hata kabla ya chombo kilichoipaisha juu zaidi..RADIO.Na ninaposema Radio simaanishi Radio nyingine bali Radio One Stereo kama Radio pekee yenye kujivunia juu ya ukuaji wa muziki huu wa kizazi kipya kufikia hapa ulipo.

Lakini uko nako hakukuwa na mteremko,mambo yalikuwa mengi na mazito mpaka muziki kujipenyeza na kukubalika.Je nini kilichochea mapambano ya kuuchomeka muziki huu Radioni na kuupa nafasi ya kupigwa sambamba aina zingine za muziki kama ule wa dansi nk? nani alihusika katika harakati hizo na nini kilifuata? ugumu huo ulitokana na nini?

SEHEMU YA PILI

Mpaka kufikia mwishoni mwa mwaka 1994 kituo cha Radio kilikuwa kimoja tu kinachomilikiwa na serikali na wanamuziki wengi wa awali Tanzania walitambulika kutokana na nyimbo zao kupigwa katika kituo hicho hasa kwenye vipindi mbali mbali hasa kipindi maarufu cha kilabu Raha Leo Show.Japokuwa hakukuwa na mfumo maalumu wa mahojiano na wanamuziki ndani ya Radio Tanzania lakini kipindi hiki kilionekana kumaliza karibu kila kitu katika utambulishi wao jkwaani na mpaka jina la mpiga ala au sauti wanazoimba kutoka safu ya mbele,kati hata nyuma.Mara nyingi onesho hili lilikuwa likifanyika LIVE.

Wanamuziki ninaowazungumzia ambao walipewa nafasi kwenye kipindi kama hiki ni wale waliokuwa wakipiga muziki wa dansi na pengine taarabu na kwaya japo hawa hawakuwa na nafasi sana wakati huo.

Mara baada ya serikali kulegeza masharti kidogo kwenye soko huria,hatimaye watu binafsi waliruhusiwa kuanzisha Radio binafsi na kwa kuanzia walipewa masafa mafupi kwanza kwa sababu za kiusalama na kupima uwezo wa kumiliki na kuendesha chombo hiki muhimu.

Moja kati ya Radio hizo za mwanzo kuanzishwa ni Radio One Stereo iliyokuwa ikipatikana katika Megahartz 99.6 FM na kuanzishwa kwa kituo hiki ama kwa hakika ilikuwa ni mwisho wa ukiritimba na ushindani ulianza rasmi.Baadhi ya watangazaji waanzilishi ambao waliombwa na mmiliki ambaye ni Mwenyekiti Mtendaji wa IPP Mzee Reginald Abraham Mengi ni Mikidadi Mahamoud ambaye alikuwa Mkurugenzi wa Vipindi na Utangazaji,Charles Hillary aliyekuwa Mtayarishaji Mkuu wa vipindi na baadaye Mratibu wa kituo na Julius Nyaisangah aliyesimamia vipindi vya burudani na usomaji habari.Hawa wote walitokea Radio Tanzania Dar Es salaam.

Mchango wao kwa watangazaji chipukizi ni mkubwa na haupimiki kwa wale ambao walipitia mikononi mwa hawa wakongwe bila shaka watakubaliana nami.Walihimiza kufanya kazi kitaaluma ,walitoa mafunzo na nidhamu ya hali ya juu tuwapo kazini juu ya utangazaji.Hakika walifunguaa ukurasa mpya kwenye kitabu cha utangazaji Tanzania.

Darasa la kwanza kuajiriwa mwaka 1994 lilikuwa na chipukizi kama Taji “Master T” Liundi,Deo “Best Friend” Mshigeni,Flora Nducha na Runkim Ramadhani Nyamka.Kila mtu alipewa angle/nafasi yake ya kujidai na kipindi anachoweza kumudu.Mfano Taji Liundi alikuwa katika vipindi vya muziki vyenye kutoa maudhui na elimu juu ya mitindo mbali mbali ya muziki na fashion,Taji alikuwa ni mchambuzi.Runkim “Zipompapompa” Nyamka yeye alikuwa mcheza muziki DJ fundi na alikabidhiwa vipindi vile vya ufundi wa kuchanganya muziki na mara nyingi wakati wa Weekend.

Radio lianza kukua kwa kasi huku Radio zingine zikianzishwa kukuza ushindani.Hivyo kituo kilihitaji darasa lingine kupambana na ushindani huo na darasa hilo lilikuja mwaka 1995 likinijumuisha mimi,Sunday Shomari na Peace Kwiyamba.Binafsi nilipewa jukumu la kusaidiana na Taji Liundi katika uchambuzi ndani ya vipindi mbali mbali,Sunday Simba Shomari alishirikiana na karibu kila kipindi kuleta mchangayiko na Peace alishirikiana kwa karibu na Deo “Best Friend” Mshigeni katika vipindi vya salamu na muziki wa taratibu.

Lakini mbali ya vipindi vya burudani uongozi wetu hapo baadaye uliona ni vyema baadhi yetu tukasoma taarifa za habari na kuripoti kupitia vipindi vya Current Affairs kama Nipashe n.k.Peace Kwiyamba na miye tulibahatika kuingia katika upande mwingine wa kituo na kuwa wasomaji kamili wa taarifa ya habari na maripota.Tulipata mafunzo yetu pale Radio Tanzania Dar Es Salaam chini ya wakufunzi kutoka chuo kikuu cha Whitwatersand kilichopo Afrika kusini.Mafunzo haya yalidhaminiwa na serikali kwa pamoja na mfuko wa Ebert Stiftung nchini Tanzania.

Taji “Master T” Liundi alikuwa ni kivutio cha aina yake si tu kwa uwezo wake wa kuchambua mambo mbali mbali,bali pia kwa mahojiano yenye ukina na wanamuziki mbali mbali,uwezo wake wa kuongea lugha zaidi ya tatu na kwa ubunifu.Ikumbukwe yeye ndiye mwanzilishi wa neno “Chombeza”,neno alilolibuni kumaanisha kubembelezana kiaina kati ya wapendanao hasa nyakati za usiku alipokuwa akipiga kipindi maalumu cha nyimbo za taratibu.Neno hili sasa ni maarufu sana huko Tanzania.

Master T pia alikuwa na ushawishi mkubwa sana hasa kwa vijana ambao wengi walikuwa ni wasikilizaji wa vipindi alivyokuwa akiviendesha Radio One.Aliwalenga pia vijana waliokuwa na mwelekeo wa kuingia katika muziki wa kizazi kipya na hakusita kujitolea kuwashauri kwa ukaribu na hata kujichukulia muda wake wa ziada kushiriki kwenye mazoezi na wakati mwingine hata kuwalipia sehemu hizo za mazoezi.Kwa vile sasa tulikuwa timu moja Taji alinishirikisha sana katika mambo mbali mbali yahusuyo kazi na hata nje ya kazi.Tulikuwa bega kwa bega kwenye matamasha mbali mbali yaliyokuwa yakiandaliwa na vikundi vya utamaduni vya shule mbali mbali za sekondari jijini.

Kwa ukaribu huu mkubwa kati yangu na Taji nia hasa ilikuwa ni kubadilisha mtazamo wa muziki Tanzania kwani mpaka wakati huo ni nyimbo za Marekani na nchi zingine za Afrika ndizo zilizokuwa zikichukua nafasi katika Radio One’s Top Ten,Chaguo la msikilizaji na DJ Show vipindi ambavyo vilikuwa ni jahazi na vilibeba sura ya kituo.Vipindi hivi tuliviendesha kwa umahiri mkubwa huku tukipokezana na mwenzangu Master T.

Mabadiliko haya tuliyokuwa tukiyalenga ni yalikuwa hasa ni kujaribu kuupa nafasi muziki wetu hasa ule wa kizazi kipya katika show kubwa nilizozitaja hapo juu,lakini piajitihada zetu hazikuwa na mteremko hata kidogo bali vikwazo pia,vikwazo hivyo vilimweka Taji katika wakati mgumu zaidi na kufanya ajiulize mara mbili mbili kwamba yuko kwenye Radio yenye mabadiliko kwa manufaa ya nani zaidi kama si kizazi kipya?

Nitatoa aina mbili ya vikwazo tulivyokumbana navyo kati ya vingi ambavyo havikutaka kutoa nafasi kwa wanamuziki wetu wa kizazi kipya kuutangaza muziki wao.Na vikwazo hivi zilifanya yeyote aliyetaka kwenda kinyume aidha kupoteza kazi,kusimamishwa kazi au kupewa onyo kali kwa maandishi.

Mosi: Kutokana na mpangilio wa vipindi na kwa matakwa ya watayarishaji wakuu ilikuwa ni marufuku kupiga muziki wa ndani ya Tanzania zaidi ya ule wa dansi bila muziki huo kusikilizwa na mmoja kati ya watayarishaji na kuukubali.Zaidi ya hapo ni ruksa kupiga muziki wowote kutoka Afrika au Marekani mradi tu uwe ni clean version (toleo lisilo na lugha chafu).

Na Pili: Si ruksa kufanya mahojiano na mwanamuziki wa kizazi kipya au asiyefahamika bila mwanamuziki huyo kufanyiwa usaili na watayarishaji (nikiwa na maana wakongwe) niliowataja hapo juu.

Hayo ni machache tu,lakini yalituweka katika wakati mgumu sana.Kitu kimoja tulikubaliana na watayarishaji ni suala la kutopiga muziki weneye matusi na sote tulilipinga hilo lakini kwa haya mengineyo hatukuwa katika level sawa.Wengi tulionelea kuwa pengine tunarudishwa enzi ya Radio Tanzania bila kujua na tulipanga kupigania hilo kwa nguvu zote.

Mimi na Taji tulipata barua kadhaa za onyo na hata kuhamishwa vipindi wakati fulani.Lakini hilo halikutuzuia kuongea kwa sauti juu ya kile tulichoona si haki.Tulitaka uhuru zaidi kwenye vipindi tulivyokuwa tukiendesha ili kipindi maarufu kama Top Ten yetu ipambwe na muziki wa kizazi kipya na mchanganyiko wa miziki ya aina zingine.Hiyo ilikuwa ni ndoto yetu kila kukicha.

Kwa jitihada hizi za kupigania muziki huu wa kizazi kipya uende hewani sambamba na aina zingine za muziki bila ukiritimba au masharti uituweka katika nafasi mbaya kiasi sio kazini tu bali hata mitaani ambako baadhi walituona kama tunaiga sana u-Marekani na kwamba kwa kutaka kupiga nyimbo kama hizi za kizazi kipya basi sisi ni wahuni tu na labda lengo letu kuu lilikuwa ni kutaka kuwafurahisha watu wa makundi yetu tu,kwa mtazamo wao watu wa makazi ya hali ya juu kama Oysterbay,Masaki n.k bila kujua binafsi nilikuwa nikiishi (Mbagala Kwa Makuka) mbali kabisa na maeneo wanayoyasema.Lakini lengo letu lilikuwa ni kutenda haki kwa kila mwanamuziki hata kama wa kizazi kipya bila kujali wasifu wa wanakotokea.Japokuwa mwanzo wao ulikuwa mgumu kwani mashairi katika nyimbo zao yalikuwa lege lege na kutokana na ufinyu wa viwango vya studio wakati huo midundo/mipigo ndani ya miziki yao ilionekana kutokuwa na mpangilio,lakini tulihoji kwa nini wasipewe nafasi tu kwanza halafu tuone jamii itawapokea vipi? ilikuwa si sahihi kukataa kuiga nyimbo zao na kufanaisha viwango vya urekodi na vile vya wanamuziki wengine wa kimataifa ambao nyimbo zao mpaka zilikuwa zikichosha.

Mambo yalikuwa magumu na yasiyotabirika kutokana na harakati hizi.Hatimaye Master T aliondoka Radio One na kwenda jijini Mwanza ambako Radio (Radio Free Africa) nyingine ilikuwa ikianzishwa.

Baada ya Master T kuondoka nilikabidhiwa vipindi vitatu mfululizo (DJ Show,Chaguo La Msikilizaji,na Top Ten) kuviendesha,kati ya hivyo DJ Show ilikuwa weekdays na vingine weekly,ilikuwa mshtuko na kwa kweli kazi ngumu lakini kwa vile nilipenda na bado naipenda sana kazi ya utangazaji sikusita kuendeleza kasi ile ile aliyoiacha Taji japokuwa siwezi kusema kuwa pengo lake lilizibika.Lakini tulikuwa bado tukibadilishana mawazo kila mara tukiongea kwenye simu akiwa Mwanza.Moja kati ya msisitizo katika kila mazungumzo yetu ilikuwa ni kukaza uzi na kamwe kutotetereka na yeye akianzisha mzimamo kama aliouacha huko Mwanza.

Mambo yalianza kubadilika na nadhani kwa sababu ya wakati pia.Makundi tuliyokuwa tukiyapigania ni makundi mawili makubwa na haya ni makundi ya mwanzo kabisa katika muziki wa kizazi kipya Tanzania ukiachilia mbali wale waliokuwa wakighani au kuimba bila kurekodi.

Kulikuwa na makundi ya Hip Hop kama Fresh XE Mtui,Kwanza Unit,Deplowmatz,Hard Blasters,Gangstar With Matatizo,Wagumu Weusi Asilia,Young Da’ Mob,II Proud,Saleh Jabir,Samia X,Bugz Malone,Sos B,Afro Reign na flava kama za akina Mohd Momella,4Kruz Flava,Stara Thomas, Pamela na Mawingu Band,Connie Francis,Jungle Crewz Posse,Kamakazi Soldiers(6-7 years old kids),Mac Mooger,E-Attack,Afro Reign (chini ya Seba Maganga),Bantu Pound,Hardcore Unit/immeditation Kingdom nk.

Pia kulikuwa na makundi ya Reagge kama Inno Nganyagwa,Pompidou,Kimbuteh & Roots Band,Justin Kalikawe,Innocent Galinoma (USA),Jontwa Jokeri,Makoya Man na wengineo.

Tusahahu kuwa hata muziki wa dansi uliingia katika kizazi kipya kwa kasi tofauti kabisa na kubadili mtazamo wa bendi kama Msondo na Sikinde.Nazungumzia band ya Diamond Sound,wana ikibinda Nkoi chini ya Eliston Angai.

Wakati pengine hawa makazi yao yalikuwa Dar Es salaam ambako pia studio nyingi zilikuwepo,tukumbuke pia mikoani kulikuwa na ma-rapa waliokuja juu ile mbaya.Kwa vile nilisoma mkoani mbeya namkumbuka Rapa aliyekuwa akiitwa BBG ambaye alikuwa kibwagizo tosha kwenye ma-disco mjini Mbeya kama RTC,Mount Livingstone,AA Cool Para wa Zanzibar,Comtish wa ZNZ,pia kundi la Bombastic nk.

Naweza kusema hawa ndio waliweza kufungua ukurasa mpya wa muziki wa kizazi kipya Tanzania na baadhi yao waliwahi kufanya mahojiano na Taji kabla hajaondoka kuelekea Mwanza na sio siri walikubalika japokuwa muziki wao ulianza kupigwa lakini sio sana kama ambavyo piganio letu lilitaka.

Japokuwa jitihada zilianza kuzaa matunda,kazi sasa ilikuwa kwa wanamuziki wenyewe kuhakikisha wanauweka ulimwengu wa Tanzania sawa na kwamba jitihada na harakati zetu za kuupigania muziki huu uende hewani haziangushwi na kushindwa kwao.Tuliwaasa kupiga muziki wa kueleweka wenye maadhi si ya ki-Marekani zaidi au nje zaidi bali muziki wenye mtazamo wa kitanzania.

Tulishauri kuwa ili muziki uwe na nafsi basi ni vyema tukaweka vionjo vya kwetu zaidi kama wenzetu wa Afrika ya Kusini na mtindo wao Kwaito.Hata huko Marekani kulikuwa na mtindo tofauti kidogo wenye mahadhi ya hip hop ulioanzishwa na mkongwe Teddy Riley unaoitwa “New Jack Swing” ambao ulibaki kam Hip Hop ila yenye vionjo tofauti na ladha ya New York.Nilitoa mifano hii makusudi kwenye kipindi maarufu nilichokuwa nikiendesha cha DJ Show kwa sababu walengwa na wadau wengi wa muziki Tanzania walikuwa wasikilizaji wakubwa wa kipindi hiki.DJ show ndio ilikuwa kilabu Raha Leo Show yao na nilisisitiza sana kwenye mapinduzi ya kuwa na mtindo wetu mpya wenye ladha yetu wenyewe.

SEHEMU YA TATU

Kwa vile kwa namna moja au nyingine harakati zilionekana kuanza kuzaa matunda,nami niliona ni vyema nikauchukua mwanya huu kuzaa kile ambacho mwenzangu Master T alikuwa mstari wa mbele kukingia kifua ili kufanikisha azma ya kuwaweka vijana wa Tanzania na muziki wao wa kizazi kipya mbele ya watanzania lakini huku kukiwa na msisitizo wa “cha kwetu”.

Be Sociable, Share!

• 

Kama kawaida yetu,tunapotumiwa swali/maswali na baadhi yenu ambayo kimsingi tunahisi hatuwezi kuwa na jibu/majibu yenye uhakika au yanayojitosheleza,huwa hatuna budi kuomba msaada kutoka kwako msomaji.Katika mfulululizo huo huo; msomaji wetu mmoja ametuandikia akiomba kupata maoni kuhusu nani unadhani ndiye amewahi kuwa Waziri Mkuu bora kushinda wengine wote katika historia ya nchi yetu ya Tanzania mpaka hivi sasa?

Msomaji wetu huyu, anasema, kwa upande wake,Hayati Edward Moringe Sokoine (pichani) ndio aliwahi kuwa Waziri Mkuu bora. Unakubaliana naye?Kwa upande wako,ni Waziri Mkuu yupi ambaye unadhani ni bora kushinda wengine mpaka hivi leo?

Be Sociable, Share!

• 

Pichani ni Jaji Joseph Sinde Warioba, Waziri Mkuu Mstaafu wa Tanzania na miongoni mwa wanasheria mahiri ambao Tanzania inajivunia.Pamoja na hayo katika siku za hivi karibuni amekuwa akitoa kauli mbalimbali ambazo kwa kiasi kikubwa zinawachanganya wananchi.Mfano ni kauli yake ya hivi karibuni kuhusiana na suala la kujiuzulu kwa Lowassa na jinsi ambavyo tume ya Mwakyembe “haikumuita” EL ili kumpa nafasi ya kujitetea.

Jaji Warioba alizaliwa tarehe 3 Septemba mwaka 1940 huko wilayani Bunda mkoani Mara. Alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania kuanzia tarehe 5 Novemba mwaka 1985 mpaka tarehe 9 Novemba mwaka 1990 alipompisha John Samuel Malecela.Unaweza ukapata zaidi CV yake kwa kubonyeza hapa.

Be Sociable, Share!

• 

Jiji la Dar-es-salaam lina historia ndefu sana.Tangu enzi hizo likiitwa Mzizima mpaka wajanja walipolibatiza jina maarufu la “Bongo” ingawa baadaye “Bongo” imekuja kuwa sio tu jiji la Dar-es-salaam bali Tanzania nzima.

Katika historia mbalimbali za jiji la Dar,mojawapo ni kuwa na wakuu wake wa mkoa ambao huwa na machachari na mbwembwe za aina yake.Nani anaweza kusahau kwamba kuna wakati jiji la Dar-es-salaam lilikuwa linajulikana kama “Jiji la Makamba” kutokana na uongozi wa Mheshimiwa Yusuf Makamba?

Historia ya Dar bado inaendelea kuandikwa.Kila kukicha Dar inazizima na mambo mapya.Kila siku kuna geni jijini Dar.Kila siku maelfu ya wananchi wanatoka mikoani na kuhamia jijini Dar kwani inasemekana Dar ndio uti wa mgongo wa uchumi wa nchi.Haishangazi kwamba mpaka hivi leo,kuhamia Dodoma kwa serikali kumebakia kuwa sera isiyotekelezeka.

Hivi sasa jiji la Dar-es-salaam lipo chini ya uongozi wa Mheshimiwa Abbas Kandoro.Hivi sasa anapumua baada ya jiji lake/letu kufikwa na ugeni mzito wa George W.Bush.Historia yake ndio hivyo inaandikwa.

Pichani ni Mkuu wa Mkoa wa Dar,Abbas Kandoro(kushoto) na aliyekuwa Mkuu wa Mkoa huo kabla ya Kandoro,Mheshimiwa Yusuf Makamba.Makamba hivi sasa ndiye Katibu Mkuu wa CCM taifa.

Be Sociable, Share!

• 

Ukiachilia mbali blogs au tovuti mbalimbali zinazojitahidi kuhifadhi historia au kumbukumbu za watu wetu mashuhuri mtandaoni,mradi kama Wikipedia ndio pengine unaongoza hivi sasa katika kuhifadhi historia mbalimbali,kuelimishana,kupashana habari nk.Uzuri ni kwamba Wikipedia inaandikwa katika lugha mbalimbali ikiwemo yetu ya Kiswahili. Burudani zaidi inakuja pale ambapo wote,mimi na wewe,tunaweza kuchangia katika kuziandika historia za watu wetu mashuhuri.Hapo hakuna mjuzi zaidi ya mwingine.Kila mtu anajua kitu fulani kwa hivyo anachangia. Kama nitaandika kwamba Tanganyika ilipata uhuru mwaka 1962,nitakuwa nimekosea.Bila kutoana ngeu,unaingia unanirekebisha tunapata ukweli.Huo ni mfano tu,Wikipedia ina maarifa mengi zaidi.

Kwa mfano; Hayati Bibi Titi Mohamed,pichani kushoto akiwa na Hayati Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Nyerere, ni mtu mashuhuri na muhimu sana katika historia ya nchi yetu achilia mbali juhudi za ukombozi wa mwanamke.Pamoja na hayo,ukienda kwenye ukurasa wa Wikipedia wa Kiswahili,utakuta kwamba habari za Bibi Titi zimeandikwa kwa kifupi sana. Ni kama vile hakuna anayejua mengi kuhusiana na Bibi Titi,si watu wa enzi zake wala wa enzi hizi.Mbali na uchache wa habari za Bibi Titi kwenye Wikipedia,kwa ujumla mtandaoni habari zake zipo kwa uchache sana.Tunaishi katika nyakati mpya,za habari na mawasiliano ya hali ya juu.Ni muhimu tukazitumia katika kuhifadhi historia pia.Sio za Bibi Titi tu bali wengineo wengi waliowahi kutokea,waliopo na watakaoendelea kutokea nchini mwetu.

“Bibi Titi Mohammed ni mmoja wa wanawake wa kwanza kushika nafasi za ubunge na uwaziri nchini Tanzania na pia ni kati ya wanawake wa kwanza kujiunga na harakati za kugombea uhuru wa Tanganyika.

Mwaka 1969 Bibi Titi Mohammed alikamatwa na mwaka uliofuata alifikishwa mahakamani kwa kosa la kula njama ya kutaka kupindua serikali. Katika kesi hiyo, Bibi Titi alikuwa ni mwanamke pekee katika washtakiwa 7. Baada ya kesi hiyo kusikilizwa alipatikana na hatia na kuhukumiwa kifungo cha maisha. Hata hivyo, mwaka 1972 alisamehewa na rais Julius Nyerere”

Ukienda kwenye ule ukurasa wa Wikipedia wa Kiingereza kumhusu Bibi Titi,utagundua kwamba pameandikwa mambo mengi kidogo kumhusu Bibi Titi. Kwanini? Mara nyingi tumekuwa tukiacha historia yetu,ya watu wetu,iandikwe na watu wengine.Wakiandika wanavyotaka wao,kwa kuipotosha, tunalalamika.Ajabu huwa hatuna muda wa kuirekebisha. Zamani tulikuwa na sababu,hatuna tena.

Kupitia kurasa kama Wikipedia,tunaweza rekebisha historia zetu.Kwanini leo usijiandikishe katika Wikipedia na kuanza kuchangia chochote unachokijua kuhusu historia,siasa,jamii zetu? Unaonaje kama tukianza na kupanua zaidi historia ya Bibi Titi Mohamed? Kumbuka unapohifadhi historia huhifadhi kwa ajili yako tu bali vizazi na vizazi vijavyo.Binadamu asiyejua historia yake ni….

Picha kwa msaada wa Issa Michuzi.

Be Sociable, Share!

• 

Kwa miaka nenda rudi, tangu miaka ya sabini,jina la Freddy Macha (pichani) limekuwa sio geni miongoni mwa wasomaji mbalimbali wa magazeti, vitabu vya hadithi fupifupi,wapenzi wa muziki na pia sanaa ya ushairi nchini Tanzania. Iwe unamfahamu Freddy kupitia muziki wake,makala zake au mashairi yake, utakubaliana nasi kwamba Freddy ni mojawapo ya hazina tulizonazo linapokuja suala zima la usanii. Wengi miongoni mwa wasomaji wa makala zake katika magazeti ya The Guardian na Mwananchi nchini Tanzania, wanakiri kwamba makala za Freddy huwa ni mojawapo ya sababu zinazowafanya wakati mwingine wadamke asubuhi na mapema ili mradi tu wasikose nakala za magazeti hayo hususani siku zinazochapishwa makala zake.

Wapenzi wengi wa muziki,ushairi, tamthiliya na ngoma mtakuwa mnamkumbuka Freddy Macha tangu alipokuwa na kundi la Sayari. Kundi hilo ambalo lilitamba sana mwanzoni mwa miaka ya themanini, ni mojawapo ya vikundi vichache vya sanaa nchini Tanzania vilivyopata mafanikio sio tu nchini Tanzania bali pia katika medani za kimataifa. Sayari liliwahi kufanya ziara kadhaa za kimaonyesho katika nchi mbalimbali za nje hususani za Ulaya enzi hizo.

Kwa upande wa uandishi,Freddy Macha alianza kunoa kalamu katika magazeti ya Uhuru na Mzalendo na baadaye kuwa mwanasafu(columnist) wa gazeti la kila jumapili la Sunday News hadi mwaka 1984.Freddy amewahi kushinda tuzo kadhaa za uandishi ikiwemo ile ya Ushairi ya BBC mwaka 1981 na hadithi fupi fupi ya Jumuiya ya Madola( Commonwealth of Nations) ya mwaka 1996.

Hivi karibuni, baada ya kumsaka kwa muda mrefu, tulipata nafasi ya kufanya mahojiano ya kina na mwandishi/mwanamuziki/mwalimu huyu ambaye hivi sasa anaishi London nchini Uingereza. Sasa kutokana na ukweli kwamba Freddy ni mmojawapo miongoni mwa wale watu ambao tunaweza kuwaitwa “wenye vipaji vingi”,tumeamua kuyagawa mahojiano yetu naye katika sehemu mbili. Sehemu ya kwanza, ambayo ndiyo hii unayoisoma leo, tumeongea naye zaidi kuhusu kazi zake za uandishi.Sehemu ya pili ambayo itawajieni baadaye kidogo,tuliongea naye kuhusu muziki,jamii na mengineyo kadha wa kadha.

Unataka kujua Freddy ametokea wapi?Amepitia mambo gani mpaka kufikia hapo alipo? Anasemaje kuhusu uhuru wa vyombo vya habari, uandishi wa leo akilinganisha na ule wa zamani? Kwanini kitabu chake cha hivi karibuni amekiita Mpe Maneno Yake? Unafahamu kwamba Freddy aliwahi “kuzamia meli”?Ilikuwaje? Anasemaje kuhusu dhana za mawasiliano kama blogs? Kwa hayo na mengineyo mengi, fuatana nasi katika sehemu hii ya kwanza ya mahojiano yetu naye;

BC: Karibu sana ndani ya BongoCelebrity

FM: Ahsanteni…mambo?

BC: Poa kabisa. Tunayo furaha kubwa kupata nafasi ya kuzungumza nawe hivi leo.Labda tuanze kwa kupata historia yako kwa kifupi.Ulizaliwa wapi,lini,ukasomea wapi nk

FM: Nilizaliwa Old Moshi, mwaka 1955; wazazi wangu walihama hama kutokana na kazi ya Baba ya udaktari na walipiga muziki, Mama akiwa mwimbaji. Tuliishi Moshi mgombani na Bumbuli kule Tanga. Nilisoma huko huko Mgombani (Wachagga tunaita shamba mgombani shauri ya migomba na kahawa na mifugo); hadi mwaka 1967. Nikiwa darasa la sita nilihamia Arusha, shule ya Kaloleni. Aliyekuwa sasa mlezi wangu ni Shangazi Sara Materu ambaye alikuwa Mwalimu Mkuu maarufu wa Shule ya sekondari ya Arusha …akiitwa Mama Materu enzi hizo. Alichanganya tabia na mwenendo (ambao hadi leo anao) wa elimu bora, nidhamu, mapenzi na alinishughulikia vizuri sana.

Nilifaulu na kuingia Sekondari Ilboru, hadi mwaka 1972, baadaye nikaendelea sekondari Mzumbe, Morogoro kidato cha tano na sita hadi 1974.

Enzi hizo tulitakiwa kisheria kujiunga na jeshi la kujenga taifa (JKT) baada ya masomo. Niliingia kambi ya Mafinga mkoani Iringa na kisha kuanza kazi kwenye gazeti la Uhuru mwaka 1976. Kazi yenyewe sikuiomba, niliitiwa kutokana na makala na barua nilizokuwa nikiandika tangu nikiwa shuleni.

BC: Ingawa una vipaji vingi mbalimbali,kama ambavyo tutaviongelea vyote katika mahojiano haya,wengi tunakufahamu zaidi kama mwandishi.Nini kilikuvutia kuingia katika fani ya uandishi?

FM: Najulikana kama mwandishi nyumbani Bongo, lakini nchi za nje kazi yangu kuu ni mwanamuziki. Vitu hivi viko katika damu.

Nikiwa mdogo sikuwa mzungumzaji sana…nilipenda kusoma, kusikiliza, kutazama watu, kuchanganyikana nao lakini kuwasoma…Katika familia kulijaa waandishi, wataalamu na wanamuziki. Babu yangu (Mchungaji Anaeli Macha ) alikuwa mchungaji maarufu na mwandishi ,akachapisha vitabu kadhaa vya tabia, dini, familia na jamii. Pia shangazi zangu wengi walinipa moyo toka utotoni. Nakumbuka mmoja wao,Shangazi Eva, alikuwa akisifia barua zangu akisema “Freddy akiandika barua ni kama kitabu.”

Uandishi rasmi wa kijumuiya ulianza nikiwa kidato cha pili. Ilikuwa hivi. Nilipokuwa Ilboru nilikuwa nikisaidia baadhi ya wenzangu kuandika barua zao za mapenzi kwa akina dada (“girlfriends”) nikaanza kudai pesa. Wakati huo nilikuwa mwanachama wa kikundi cha vijana tukijiita “The Gringos.” Kuna wakati tulipigwa na wahuni na wanajeshi baada ya kuwaandikia wasichana fulani waliogombana na mmoja wetu barua. Zile barua nyingi niliziandika kutokana na ushauri wa kikundi hicho chetu.Zilikuwa si mchezo. Tuliishia kupigwa kishenzi na pia chapwa viboko vya faru na kulazwa hospitali.

Nilipokuwa nikisoma Mzumbe tulikuwa na bendi mbili. Ya walioimba Kiingereza, “Earthquakes” (niliyokuwepo) ikiongozwa na mkimbizi na mpigania Uhuru wa Afrika Kusini, Tabiso Leshoai na Mike Sikawa (aliyekuja kuwa mwandishi Daily News siku hizi yuko BBC anaandikia This Day)…ya pili ilikuwa ya muziki wa Kiswahili. Zote zilipewa moyo na marehemu Mbaraka Mwinshehe aliyekuwa akija pale Mzumbe kupiga piga dansi letu na dada zetu, wapenzi wetu wa shule ya Kilakala.

Lazima nisisitize suala la mtoto kuwa na waalimu wazuri. Moja ya mchango mkubwa katika elimu yangu ulikuwa pia waalimu. Mwalimu Mkuu, marehemu Lema na Mushi (“Chesti”) aliyemrithi, walikuwa wakali na walituchapa viboko na kutupa nidhamu ya kimaisha. Ilboru ilikuwa na waalimu wengi toka mataifa mbalimbali. Mmoja wao aliyenihamasisha kupenda zaidi fasihi ni Mama Chitepo aliyekuja kuwa Waziri wa Elimu nchini Zimbabwe.

Vile vile shule ya Mzumbe. Ilikuwa chimbuko la mwamko wangu kama mwandishi na mwana-jamii hasa kutokana na baadhi ya waalimu wazuri tuliokuwa nao. Namkumbuka mwalimu wangu wa fasihi marehemu John Mdakie(huyu bahati mbaya aliuawa baadaye na majambazi Dar Es Salaam ingawa alikuwa mtetezi mkubwa wa walalahoi) na mwandishi Nizar Visram. Visram alitufundisha kusoma vitabu na kuvijadili. Pia alikaribisha wataalamu mbalimbali wa ngazi za juu, kimataifa, kuja kuongea na kujibu maswali yetu. Kati yao ni mwandishi mashuhuri, mwanahistoria wa Kigayana, marehemu Profesa Walter Rodney (aliyeandika kitabu maarufu “How Europe Underdeveloped Africa”) na mshairi maarufu wa Afrika Kusini, Kgotsitsile. Huyu alifungwa mara kadhaa na makaburu.

BC: Mbali na uandishi kuwa katika damu au katika familia yenu,kwa vyovyote vile kuna mwandishi au waandishi ambao ulikuwa ukipenda kuwasoma tangia utotoni.Unaweza kututajia majina yao?

FM: Kwanza kabisa katika familia, Babu Mchungaji Macha mwenyewe. Halafu hapo hapo Bongo nakumbuka darasa la Sita nikisoma mashairi ya Shaaban Robert nikajiuliza hivi mtu anawezaje kuandika na kuwa na lugha nzuri kiasi hiki? Nakumbuka shairi la “Titi la Mama Litamu Hata likiwa la Mbwa.” Baadaye nilipenda sana kusoma magazeti…hasa kutoka Kenya. Moja liliitwa “Baraza” (miaka ya sitini).Gazeti lile lilikuwa la umbea na mastore kibao. Nina miaka 12-13 wakati huo. Lilinisisimua sana.Tulisoma pia magazeti ya “Film” yaliyokuwa na mbabe Spear na katili Rabon Zollo. Karibuni mwanablogu maarufu Michuzi katoa picha mbalimbali kusisitiza mchango wa magazeti haya ya zamani kusaidia lugha ya vijana enzi hizo.

Baada ya hapo nilianza kusoma riwaya za Kiswahili na Kiingereza. Akina James Hadley Chase…Ian Fleming (aliyetunga James Bond) Kisha, Waafrika akina Chinua Achebe, Ngugi Wa Thiong’o (enzi hizo akiitwa James Ngugi), Euphrase Kezilahabi.Sasa niko sekondari…kidato cha pili…nasoma magazeti, riwaya, nakwenda sinema. Nakumbuka kidato cha kwanza na cha pili nilipewa tuzo na waalimu kama msomaji wa vitabu vingi. Sinema nilianza toka utotoni (wazazi wangu walikuwa wakinipeleka Plaza na Everest pale Moshi) nilipenda sana sinema na kujiunga na michezo ya kuigiza, Ilboru.

BC: Kwa hiyo mbali na uandishi unakumbuka ulitaka kuwa nani ukubwani?

FM: Mbali na uandishi nilitaka, toka nikiwa mtoto, kuwa mwanamuziki. Nakumbuka nilikwenda kuona sinema ya Elvis pale Plaza, Moshi nikiwa na baba na mama. Nikaona yale magitaa, zile nyimbo, zile bichi na wanawake wakicheza nk. Wakati huo nina miaka minane nafikiri. Toka hapo nikasema lazima niwe mwanamuziki. Hii ni ukiachilia mbali kwamba kila siku Baba akitoka kazini au hata akiwa katika breki ya kula chakula cha mchana wakati akingojea mama amalize kupika (yuko na magwanda yake ya udaktari) anacharaza gitaa akisubiri msosi. Ile yote ilinipa hamasa; motisha.Wakati nikiwa sekondari gitaa na utunzi wa muziki ukaja kuwa moja ya njia za kujielezea hisia zangu. Nikikasirika au nikitaka kujieleza nachukua gitaa.

Baadaye ikawa kama natumia uandishi kupikicha muziki na muziki kupikicha uandishi. Nitafafanua mbele kwanini vitu hivi viwili havibandukani hadi leo.

BC: Nini kumbukumbu yako ya siku ya kwanza kama mwajiriwa wa gazeti la serikali,Uhuru,ulipoanza mwaka 1976?Ilikuwaje siku hiyo?

FM: Duh…ilikuwa raha tupu. Niwakumbushe wasomaji miaka ya 70 ilivyokuwa Bongo. Lipo vuguvugu kila mahali. Vijana tuna hamasa,tunataka kubadili jamii.Tunamsikiliza Mwalimu Nyerere akisema nchi inahitaji kuondoa umaskini kuwa wakulima na wafanyakazi ni watu wa mbele.Tulikuwa wengi tuliotoka Mzumbe, Tabora, Mkwawa, nk.

Nilikuwa na akina marehemu Yahya Buzaragi (aliyekuja kuwa Mhariri wa Uhuru) , Marehemu Profesa Chachage (yeye aliingia fani ya uchapishaji vitabu baadaye akaendelea Chuo Kikuu na kuwa Mhadhiri maarufu). Akina Sengondo Mvungi, Harrison Mwakyembe,Palamagamba Kabudi.Wote hawa siku hizi wataalamu wakubwa nchini. Wana hamasa bab kubwa. Sasa siku hiyo ya kwanza…1976.

Nakumbuka nilikuwa nimevalia shati langu la kitenge na suruali ya mtumba nyeusi (niliinunua Kariakoo) viatu vya safari buti.Nimeingia,kijana mbichiiii, miaka 21. Nikawakuta akina Abdi Mushi, Salva Rweyemamu (bado yupo huyu) Mzee Stephen Msuya, na gwiji la uandishi Ndimara Tegambwage.Wamekaa pale wanatupa moyo. Sijui kutumia taipu wala nini.Enzi hizo mashine za kupiga taipu za kelele na zina vibonyezo vigumu.Wakawa wanatuonyesha mambo. Siku hiyo hiyo nikapewa kazi ya kwenda kumhoji mtu huku nimeongozana na mpigapicha bab kubwa marehemu Awadh Shebe.Huyu alikuwa si mchezo. Tuliewana sana. Awadhi alikuwa msanii wa kamera.Walikuwepo wengine akina Khatibu Ali lakini Awadh duh alikuwa pia kijana mwenzangu. Nakumbuka kuna picha alipiga mpirani wakati wa mechi ya Yanga na Simba (enzi hizo si mchezo). Picha ile ilizungumziwa miaka na miaka. Ilikuwa picha ya tikitaka.Brazili wanaita kipepeo (“Bolboleta”); kiingereza wanaiita “Mkasi”…. bahati mbaya Bongo hadi leo hatutoi tuzo kwa waandishi na wasanii bora. Awadhi alistahili.

Bila kusahau kusema, Awadhi ndiye aliyenifanya nianze kujifunza Kifaransa.Tulikuwa kila tukiwahoji watu wasiojua Kiingereza, anasema duh lazima tujifunze lugha zao.

Freddy (katikati kalamu mkononi) , akifanya kazi Uhuru na Mzalendo, akimhoji Meya wa jiji la Amsterdam katika uwanja wa ndege wa Nyerere, Dar Es Salaam mwaka 1978. (Picha na Khatibu Ally)

BC: Tukiwa bado kwenye suala la uandishi.Unadhani waandishi na uandishi wa leo wana tofauti gani na ule wa enzi zile ulipokuwa unaanza kuandika?

FM: Kitu kilichosukuma uandishi wa enzi zile ilikuwa Siasa ya Ujamaa na Kujitegemea. Motisha wa kutaka kuendeleza jamii,kujenga nchi,kupambana na kile Mwalimu alichoita maadui watatu : umaskini, ujinga na maradhi. Leo waandishi wanafikiria fedha. Lakini enzi hizo kulikuwa pia na waandishi wa aina hiyo lakini haikuwa mtindo kama sasa.

Tofauti nyingine kubwa ni kwamba maduka ya vitabu yaliuza vitabu. Waandishi walisomwa. Uandishi ulikuwa na faida kwa vile ukiandika mtu unasomwa. Magazeti yalikuwa mawili tu Uhuru (Kiswahili) na Daily News. Kwahiyo magazeti hayakuwa mengi kama leo. Vitabu vilisomwa zaidi. Leo kuna magazeti elfu kidogo na vitabu havisomwi, lugha mbovu. Enzi hizo hadi uandikwe magazetini lazima uwe na lugha na uwezo mzuri sana; si holela kama leo. Kila mtu anajiandikia tu. Leo kuna sinema, DVD, runinga, enzi hizo hakukuwa na vitu hivi. Mimi nimeona sinema mara ya kwanza katika runinga nikiwa Nairobi,niliona maajabu.

Lakini ule uvivu wa kutotafiti mambo baina ya waandishi bado upo hadi leo. Bado waandishi wa habari hawatafiti. Wakihoji hawatafiti mada sawasawa. Lugha imekwenda chini sana.Si kwa vile waandishi hawajasoma. Wandishi wa leo wamesoma kuliko wa zamani (wengi zamani walitokea kidato cha nne); Tatizo la leo waandishi wenyewe hawasomi vitabu. Vitabu vya fasihi na mashairi ndiyo huongeza msamiati wa lugha. Kiswahili na Kiingereza vimeghafilishwa, viko butu, vimejiinamia kama kuku aliyenyeshewa mvua.

BC: Unaliongeleaje suala la uhuru wa vyombo vya habari enzi zile ukiwa Uhuru na Daily News na hivi leo?Ni kweli kwamba enzi zenu kila mlichoandika ilikuwa ni propaganda kwa manufaa ya watawala?

FM: Kweli kabisa. Leo kuna uhuru wa kuandika kuliko enzi zile. Enzi hizo Mhariri Mkuu alikuwa Rais wa nchi. Leo hata blogu zinasomwa, zinaandikwa na Wabunge kama akina Zitto Kabwe, bila wasiwasi. Mwaka niliokuwa Uhuru, mawazo kama anayoandika Zitto au huyu mwandishi wa This Day, Nkwazi Mhango (ana blogu kali sana http://mpayukaji.blogspot.com ) ingekuwa ni enzi zile wangetiwa ndani moja kwa moja. Sisi tulikuwa na wasiwasi sana.Na mara nyingi tulikuwa tukijihariri kabla ya kutoa makala.

Nakumbuka siku moja mhariri wangu Uhuru (marehemu Costa Kumalija) alivyokuja mkutanoni na gazeti limechorwa chorwa rangi nyekundu na Rais. Akasema Raisi kaudhiwa na habari fulani zilizoandikwa na gazeti. Visa vya aina hiyo vilitufanya waandishi tuwe na wasiwasi. Lakini kama nilivyosema sisi vijana tulikuwa na hamasa fulani, tukifikiria jumuiya, tukifikiria maendeleo. Mimi nilikuwa na safu zangu chungu nzima.Mojawapo iliitwa Wachapa Kazi ambayo nilitafuta wananchi waliokuwa wakijitahidi. Hadi leo napenda kuendeleza sana dhamira hiyo.Kwa upande mwingine ndiyo maana nilipiga muziki, maana yale ambayo hayakuandikwa gazetini niliyageuza ,muziki, niliyaandikia mashairi.

BC: Unaweza kukumbuka kisa chochote ambacho unadhani kilikuwa ni sumu kabisa kwenye dhana nzima ya uhuru wa vyombo vya habari enzi hizo?Kwa maoni yako unadhani nini kimechangia kuboresha uhuru wa vyombo vya habari tulionao hivi leo?Kuna madhara yoyote ya kuwa na uhuru wa vyombo vya habari na pia uhuru wa kujieleza?

FM: Kwanza suala la sumu la Uhuru wa Habari. Kumbuka hali ilivyokuwa. Mwandishi wa habari anakwenda mahali kuchukua habari ili awe mdomo wa serikali na uongozi. Mara nyingi zilikuwepo karamu au pati ambazo pale mwandishi unapata chochote (cha kula na kuandika) .Sasa tatizo lilikuwa hapo. Mishahara yetu ilikuwa midogo sana. Uhuru bahati nzuri waandishi tulipewa pikipiki. Alhamdulilahi. Usafiri mbaya wa Dar ulisaidiwa na zile pikipiki. Lakini baada ya kazi (yaani kuandika store) mwandishi ulichofikiria ni wapi pa kwenda kupata pombe na makulaji ya bure.Huko huko kuna kitu kinaitwa ku-lobby (leo Ulaya wanasema “networking”, wanawake huita umbea wa kirafiki).

Baadhi ya waandishi walitia aibu. Si wote, lakini ukweli hali ya umaskini ilikufanya mtu ujisahau. Mi nikiwa kijana iko siku nililewa nimempakia mtu tukaanguka na pikipiki. Saa za manane hizo. Ukiwa kijana unaona advencha hizo. Humo humo kuna visura wa kukata na shoka. Unaingia baa na vijisenti vyako unawaka. Unarudi… hilo doa la kulewa usiku ili kupata contacts (ambayo ni sehemu mahsusi ya uandishi wa habari) ilitufanya waandishi wa Bongo tuonekane wa njaa. Lakini si wote. Baadhi ya wageni hasa katika balozi walitujua.

Sasa ukija kwenye Uhuru wa kujieleza. Ikiwa mtu una mshahara mbaya, unategemea wakubwa kwa rasilmali na maisha ni wazi kwamba unakuwa huandiki kile unachokitaka. Matokeo waandishi wengi walikuwa walevi. Unajikuta unajua siri nyingi sana za nchi, unajua makosa mengi sana yanayofanyika, unawafahamu waongo na wakweli katika ngazi za juu, lakini huthubutu kutema, kutapika, wala kupiga chafya.

Ninawafahamu jamaa chungu nzima waliopotea. Wengine tukinywa pamoja sikuwaona hadi leo. Wanapotea tu. Wanafichwa. Kitabu changu cha kwanza (Twenzetu Ulaya) kilikuwa na kisa cha kweli cha mtu aliyeshukiwa kuwa “njagu” (shushushu), kinaitwa Masizi. Kumbe hakuwa lolote, maskini. Alikuwa tu na yake. Akauawa Uswahilini. Ile hali ya kuogopa kusema, kuogopa kuandika, kuogopa nani atakusikia, kuogopana hata waandishi kwa waandishi.Hali hii ilizua kitu kama hofu ya moshi na mvuke (“paranoia”) ambayo imewafanya watu wa rika langu hadi leo wawe wanaogopa ogopa na kuwa waangalifu kuzidi kiasi.

Kwa mfano mimi hadi leo nikiwa katika simu hata huku ughaibuni bado nina kawasiwasi kuwa kuna mtu ananisikiliza. Kumbe haiendi hivyo. Kawaida mashushushu wana watu wanaotaka kuwajua. Na leo ukitakiwa na serikali yeyote duniani utapatikana tu,huwezi kujificha. Lakini hapa nazungumzia ule wasiwasi uliokuwa umeenea ambao niliutungia kisa kilichoitwa Masizi katika mkusanyiko huo wa Twenzetu Ulaya mwaka 1984.

BC: Labda kabla hatujaendelea mbele..unakumbuka makala yako ya kwanza kuchapishwa gazetini ilikuwa lini na ilikuwa ikizungumzia nini?Unakumbuka nini zaidi kuhusu siku makala yako ilipochapwa gazetini?

FM: Sikuanza kama mwandishi wa makala, bali utenzi (mashairi) na barua.Ya kwanza ilikuwa barua nilizokuwa nikiandika magazetini,nikiwa bado shuleni.Nyingi sikumbuki lakini iliyovuma sana …nafikiri ilikuwa suala la vitabu vya Kizungu kuzidi kuuzwa nchini kuliko vya wananchi. Ilichapwa gazeti la Kiingereza, Daily News ikasifiwa sana. Nilikuwa kidato cha tano. Mhariri wa Uhuru alipoona akawa anatuma waalimu waniambie niwaandikie. Nilianza kuandika rasmi magazetini nikiwa kidato cha tano na sita.

Wakati huo kulikuwa na vuguvugu likivuma kila mahali.Mapinduzi ya Msumbiji (enzi Samora Machel kanyakua Uhuru Msumbiji), masuala ya Idi Amin akiua watu Uganda, Karume wa Unguja kauliwa Zanzibar, (1972) wakimbizi kibao wakija Bongo (toka Marekani enzi zile “Black Panthers” ikivuma) Wapalestina, Wasoweto (ndivyo tulivyoita wakimbizi toka Bondeni) hali ya vuguvugu, ukiwa mwana fikra unakuwa pia mwanajamii, unaona fahari kuitwa mwanamapinduzi.

Nilikuwa niko tayari hata kwenda Namibia kupigana, Palestina kushika bunduki…ilikuwa si bla bla…kila mtu alikuwa moto. Ndiyo miaka hiyo migomo ikapigwa marufuku Tanzania. Shule zilikuwa zinafungwa, mameneja waonevu wanafungiwa nje…hili vuguvugu ndiyo lilinipa mshawasha wa kuandika magazetini,kutunga mashairi, nyimbo, fasihi.

Jeshi la Kujenga Taifa (JKT) Mafinga, mwaka 1975 (Picha na Harold Mhando)

BC: Unadhani moyo huo wa kujitolea mliokuwa nao vijana wa enzi hizo,moyo huo wa kizalendo,upo mpaka hivi leo?Kama haupo nini kimetokea?

FM: Nafikiri Vijana wote wako sawa kiwakati. Vijana kwa jumla si watu waoga. Lakini vijana pia ni watu wasioona mbali. Wanataka mabadiliko lakini hawaangalii kila kitu. Kwa mfano kuna wakati nilichana chana noti ya shilingi mia moja mbele ya Mama yangu baada ya ubishi wa kifamilia. Hii ni eti miaka kabla sijaanza kazi, nimetoka jeshini, ninakosoa utawala unaowatesa maskini.Enzi hizo shilingi mia zilikuwa nyingi kama noti ya shilingi elfu kumi leo; hata zaidi.

Vijana wa leo wanao urahisi fulani ambao enzi zetu haukuwepo. Leo unaweza kufungua blogu, unaweza kuongea na mwenzako yeyote popote pale kwa SMS au barua pepe. Leo kuna Uhuru wa kuandika, kufanya mambo, kuna urahisi wa kuelewa mambo ya kidunia. Mimi kwa mfano miaka hiyo nilikuwa nakusanya habari kupitia wageni. Chukua suala la magazeti. Kuna majarida ya fasihi ambayo leo kijana anaweza kuyashusha kutokea “Google” kirahisi. Mi nilikuwa nakutana na mtalii,namwomba akirudi kwao anitumie jarida fulani kwa mfano gazeti mashuhuri la watu weusi la Marekani, “Ebony.” Nilikuwa nalihusudu sana.

Kwa hiyo urahisi ulioko leo unawafanya vijana waweze kufanya mengi ambayo sisi tulikuwa tunaotea. Ndiyo maana baada ya kujiuzulu kazi Uhuru mwaka 1978, nikaamua sasa na mimi nataka kuwa Baharia. Nikastoawei kama wengine wote. Tukashikwa India tukarudishwa mkuku.

Zote hizo zilikuwa jitihada ambazo leo, mtu unataka kwenda nje lakini unaweza pia kujaribu mambo ili mradi uwe na fedha.Enzi hizo hata haya mawazo ya kutoka nje ilikuwa unaulizia hujui uyapate wapi. Leo, ukiingia mtandaoni mambo kibao.

Ukija kwenye suala la kujitolea.Leo itikadi au fikra iliyopo kijamii sio uanamapinduzi, uanamabadiliko, bali kutaka kuukata, kutaka fedha.Hakuna wanamapinduzi wanaotia kichaa Afrika.Enzi hizo kila ukifungua gazeti unawaona akina Samora Machel. Unamsoma Steve Biko,unamsoma Mpalestina kafanya hili na lile. Leo marapa waliovalia suruali nusu uchi, chupi nje, kama wasenge, ndiyo wanaonekana wababe.Lakini ubabe wao ni wa “Bling Bling” wa kutumia: pombe, mabibi, magari, shari tupu. Kijana wa leo anafikiria Bling Bling au kuwa mjeuri, pesa, kuwa mtukutu. Sisi tulikuwa tunafikiria sana kubadili jamii iwe nzuri kwa maskini. Tulikuwa tukiwaangalia akina Che Guevara, Fidel Castro, Bob Marley, Malcolm X.Tukimzungumzia Mandela akiwa jela.Hapo hapo wapo waliotaka haya ma-Bling Bling lakini hayakuwa yakionekana kiwingi kama sasa kila kona yamejazana katika mtandao, runinga nk. Lakini vijana siku zote ni vijana,wana moto. Tofauti ni mazingira yao na wakati.

BC: Umegusia kidogo kisa cha kustoawei.Visa vya namna hii huwa vina msisimko wa aina yake miongoni mwa vijana.Unaweza kutusimulia kidogo ilikuwaje mpaka ukaamua kustoawei?Tupe mkasa huo japo kwa kifupi kisha tutaendelea na mada zetu za leo tafadhali.

FM: Hamna noma. Kwanza kabisa ilikuwa siri kubwa. Ukweli sijawahi kuliongelea suala hili katika hadhara hadi karibuni maana hata familia yangu haikujua. Wala girlfriend wangu enzi hizo hakujua. Nilikuwa nimechoka. Nimeacha kazi Uhuru shauri ya uzembe wa utawala.

Nilipoacha kazi, wenzangu kama wanane (au zaidi nasikia) wakafuata. Sasa hakukuwa na pengine pa kwenda. Nilitaka sana kuanzisha gazeti langu. Mtaji sina. Pesa itatoka wapi? Enzi ambazo biashara hazikuruhusiwa na uhuru wa kibiashara haukuwepo. Ah ikawa sasa wazo ni kuwa baharia. Zilikuwepo meli kibao pale bandarini. Kuingia ndani ni kuwapa jamaa chochote. Kifupi tulikuwa kama saba hivi. Tukajichomeka. Tumebeba mandazi,vitumbua, maji ya kunywa (enzi hizo hakuna haya maji ya chupa ya kuuzwa Bongo) tumeingia kule na nguo hizo hizo.

Kujisaidia ni humo humo baharini, mnapeana zamu ya kugadi usiku, mmejificha ndani ya mananihii ya kufunika bidhaa za meli. Wengine wanatapika, wengine wanaona baridi, hasa tulivyofika kati kati ya Bahari ya Hindi kupita visiwa vya Komoro. Mimi nilikuwa mtu wa mazoezi (hadi leo) nikishikwa kipipa ninapiga “mapush-up” yangu mia tatu…najisikia mwepesi na mwenye imani. Kufika Bombay sasa ikawa kazi ya kuvizia tutoke. Nchi yenyewe hatuijui. Lugha hatuongei. Pale kiama. Tumengoja usiku kucha. Kutoka mmoja mmoja.Wengine wakashikwa, wengine tukapotelea mitaani. Sasa pesa hatuna. Mtu unatafuta namna ya kupata kazi. Mipango hakuna. Tunajua tu kazi za meli rahisi.Inakuwa unaulizia kilibeneke,unabahatisha.

Tumekaa pale wiki moja.Namna tulivyokula wala haielezeki.Lakini tulikula. Wengine kama miye tulishapitia jeshini kwa hiyo “ujanja wa porini” tushajifunza.Lakini hatima yake ilikuwa kushikwa. Kurudishwa hadi Kenya. Kupigwa kishenzi. Hadi leo nina makovu. Kimya kimya kupandishwa katika mabasi, kutokea Tanga,kupotelea mitaani. Hapo ilibidi nivae kofia ya uandishi. Maana unaona ni kama “advencha” umepata cha kuandika. Lakini siri yake kubwa ni hii. Usitoke nchi yako kama hujui unakokwenda. Huna mpango. Hiyo ilikuwa moja ya nguzo zangu za kuandika Twenzetu Ulaya.Kuwaonya wenzangu kuwa usiondoke bila mpango.

BC: Duh..kisa cha kusisimua sana hicho.Tutapenda kusikia zaidi next time.Tuendelee

FM: OK. Kuna mengi zaidi lakini iko siku labda…katika biografia yangu

BC: Tukirudi kwenye uandishi.Kwa maoni yako unadhani uandishi ni kipaji au ni kitu ambacho mtu yeyote anaweza kujifunza na kuweza?

FM: Uandishi ni kipaji, ni kuzaliwa hapo hapo ni kazi. Kila mwanadamu anao uwezo wa kuelezea jambo. Namna ya kuelezea inategemea kipaji, ufundi, silika na hulka. Wengine wazuri wa kusema. Wengine wazuri wa kuimba, wnegine wanachora, baadhi wanaandika. Kama nilivyosema nikiwa mdogo sikuwa mzungumzaji. Leo nimekuwa mzungumzaji sana, hususan shauri ya kufundisha, kuwa mwalimu na mwanamaonyesho.Lakini nimegundua siri moja kubwa. Ukitaka kuwa mzungumzaji mzuri, mwandishi mzuri, mstareheshaji mzuri, mwanafasihi poa, shurti uwe msikilizaji mzuri. Hakuna mpiga picha mzuri wa jamii kama mwandishi. Maana hukaa pale kimya wala hamumjui.

Kazi ya uandishi inaboreshwa pia na kusoma. Linton Kwesi Johnson, mshairi wa Kijamaika alikuwa akiwaasa waandishi chipukizi hapa London miaka michache iliyopita. Akasema mbona wanamuziki wanasikiliza sana muziki? Kusudi wawe mahiri. Mwandishi asiyesoma alisema Linton Kwesi, ni kama bubu asiyejua kutumia ishara za vidole. Maana msamiati utatoka wapi?

Uandishi ni kazi lakini pia ni wajibu kwa watu wako, kwa jamii yako, kwa uhai na kwako wewe mwenyewe. Maana mwandishi unaopoandika unajijua zaidi. Unajielewa zaidi. Ni kama kuoga au kujichana nywele. Unajichana ili upendeze, lakini hapo hapo unajiangalia angalia unaelewa kichwa chako kiko hivi…

BC: Sasa kumekuwepo na hoja kwamba siku hizi nchini Tanzania hakuna tena waandishi mahiri,hususani wa riwaya, kama ilivyokuwa enzi za akina Elvis Musiba, Katalambula, Kezilahabi nk.Je unakubaliana na hoja hiyo?Kwanini?

FM: Kwanza kabisa vitabu haviuziki. Dar nzima kuna maduka mangapi ya vitabu au maktaba ngapi za vitabu vya Kiswahili? Utashangaa jinsi ambavyo sera ya elimu inahusisha tu wale walioko mashuleni. Lakini jamii inahitajika kuwa inasoma na kujielemisha hadi uzeeni. Ndiyo maana wenzetu wa nchi tajiri wanaendelea,wanatunga,wanagundua vitu, wanaishi maisha marefu sisi tunazidi kufa vijana (umri wa wastani leo ni miaka 45, Tanzania, ilhali Uingereza ni 75-80!) wanatajirika nk. Hii ni kwa sababu wanasoma. Sisi hatusomi, si kwa vile hatutaki, ila kwa kuwa hakuna sehemu ya kuuza vitabu.

Nilipomhoji mwandishi makini wa Unguja, Adam Shafi (mtunzi wa Kuli, Kasr ya Mwinyi Fuadi, Vuta Nkuvute na Haini) nilimuuliza swali hilo. Akasema ukisafiri mikoani siku hizi huwezi hata kituo kimoja kununua kitabu. Ukisafiri nchi za ughaibuni katika kila kituo utakuta maduka kadhaa ya aina kadhaa, ya kununua vitabu, majarida na vyakula. Kwetu kinachokutwa ni vyakula tu.

Kwa hiyo kwa kuanzia waandishi hawana pa kuuzia vitabu. Chukua kitabu changu cha karibuni, Mpe Maneno Yake…watu chungu nzima wananiandikia wanataka kukinunua lakini hawajui wapi wakipate. Nimewajibika mwenyewe (kama mfanyabiashara eti) kukiuza,utadhani, njugu. Kutembea navyo…kazi gani hii? Waandishi ni wasanii wanachotaka ni kutunga…si kubeba soko la Kariakoo begani.

Ukiongea na wachapishaji leo Bongo wanakuambia vitabu vinavyouza ni vile vitavyotumika eti mashuleni. Si vibaya hata kidogo; lakini inapaswa viwepo pia vitabu vya watu wazima. Badala yake watu wazima wanachosoma ni chupa za bia, mitungi ya mbege, gongo na matap tap! Nchi itaendelea kweli?

BC: Umegusia suala la kitabu chako cha hivi karibuni kiitwacho Mpe Maneno Yake ambacho nimemaliza kukisoma hivi karibuni.Kwanza kabisa nikupe hongera kwa kitabu hicho chenye visa motomoto.Pia ningemshauri msomaji yoyote wa mahojiano haya afanye juu chini akinunue na kukisoma.Swali; Mpe Maneno Yake ni mchanganyiko wa visa chungu mbovu,miaka nenda miaka rudi.Ulikuwa unajaribu kufikisha ujumbe gani hasa kwa jamii?

FM: Kitabu kinapatikana maduka ya vitabu Chuo Kikuu cha Dar es Salaam au TPH mtaa wa Samora Avenue. Ukitaka pia waweza kuwasiliana moja kwa moja na wachapishaji (E& D Limited) kupitia simu namba ( +255) 78481-8282 au (+255) 754275347. Ongea na Kitunga au Lema, mjini Dar es Salaam

Nashukuru kwa kusifia…maana wewe pia mwandishi mzuri napenda blogu zako zote…na hili ni suala muhimu sana…waaandishi kuelezana ukweli kuhusu maandishi. Bongo tunayo tabia ya kuogopa kusifiana eti utampa mwenzio kichwa.Kumbe si kumpa mtu kichwa bali kuendelezana.

Sikupanga niandike kitabu hiki. Kama nilivyosema awali, wakati nikiwa ripota wa Uhuru na Mzalendo baadaye nikawa naandikia magazeti mengine (New Outlook, Nchi Yetu, Daily News, Sunday News, Mfanyakazi, Kiongozi,nk) kuna habari au story ambazo hazikuwa zikichapwa. Hizi nilizigeuza nyimbo, mashairi (nikazitongoa kupitia kikundi changu enzi hizo cha Sayari) au kuzikusanya ili ziwe kitabu baadaye. Mwaka 1981 mathalani nilipata tuzo ya ushindi wa mashairi ya Kiingereza toka BBC, kati ya tenzi zilizoshinda zilitokana na visa ambavyo vilikataliwa kuandikwa magazetini. Sasa basi kwa kuwa nimezunguka sana, zipo store nyingi namna hii. Mpe Maneno Yake ni asilimia ndogo tu ya mkusanyiko nilio nao. Kila siku miye huandika kitu : wimbo, shairi, hadithi, wazo au makala. Haipiti siku au juma bila kuwa na kitu. Uhai kwangu ni kalamu ya uandishi na utunzi.

Ukitazama kisa cha kwanza katika Mpe Maneno Yake ni mwaka 1976, wakati nikiwa Uhuru. Kilitokea kule Buguruni. Kisa cha mwisho ni Brazili, mwaka 1994, kuhusu mbwa koko. Katikati utakuta London miaka hii…Kanada…Mwananyamala, Mombasa….Sweden…nk…Kitabu ni kama kumbukumbu ya safari na mielekeo yangu, kuna mambo mengi nimeyaona,mengine ya kusisimua sana. Lakini siri ni moja …dunia yote inafafana. Maafa yale yale. Majanga yale yale. Machungu na matamu yale yale. Kinachotofautiana ni sura, rangi za nyumba na nguo, lakini hisia zile zile; kwa hiyo basi nia yangu ni kumkumbusha msomaji kuwa dunia ni ndogo, binadamu ni wale wale na matatizo na raha zetu zile zile.

Hapo hapo lazima nikumbushe kuwa mimi napenda sana hadithi fupi maana ni rahisi kuelezea mambo ya aina nyingi katika maelezo mafupi kuliko riwaya. Kwangu hadithi fupi ni kama kamera. Tuseme Mpe ni kamera.Karibuni nimeanza kumenyana na uandishi wa riwaya. Nimemaliza riwaya ya Kiswahili inayoitwa “Hekaya za Masudi London” (wasomaji wa safu yangu Mwananchi lazima watakuwa wanamjua Masudi Pashamoto) na ninaandika riwaya yangu ya kwanza ya Kiingereza.Uandishi wa riwaya ni mtamu pia. Haina maana kuwa siupendi. Naupenda. Kila kitu kina nafasi yake.

BC: Kwa hakika visa vilivyomo kwenye Mpe Maneno Yake ni vya kusisimua.Hongera tena.Sasa kabla hatujamaliza kwenye masuala ya uandishi ningependa kukuuliza kuhusu tekinolojia mpya kama hizi blogs.Wewe pia siku hizi ni mwanablog.Unadhani blogs zina nafasi gani katika jamii na zinatoa changamoto ya aina gani kwenye uandishi uliokuwa umezoeleka miaka nenda,miaka rudi.Ule wa mhariri,waandishi na wasomaji?Na pia unadhani nini kitatokea ndani ya miaka kumi ijayo endapo blogs zitaendelea kukua kwa kasi hii?

FM: Blogu ni hatari. Blogu inazidi kuwapa wananchi kijiko cha kuchotea na kula chakula…ajabu kuna magazeti hapo nyumbani bado yanaogopa blogu na hayazipi nafasi yake. Huku Uzunguni vyombo vya habari vimeanza kuona umuhimu wa blogu na kuzitumia. Ndiyo maana wanaziita Citizen Journalism. Maasi ya Burma mwaka jana yaliletwa na wanablogu kabla ya wanahabari wa kawaida. Mtu yeyote anaweza kuelezea alicho nacho.

Mimi nimeamua kuwa na blogu mbili kwa kuwa hutumia lugha mbili kuandikia nyumbani (kimuziki hutunga lugha kadhaa pia) yaani Kiingereza na Kiswahili. Tanzania tunatumia lugha hizi mahsusi, na sipendi kuzichanganya; ndiyo maana blogu ya Kitoto ni ya Kiswahili. Nalenga nyumbani na ile ya Kiingereza nalengesha wasomaji wowote duniani watakaotaka kunisoma. Sipendi kujiwekea vikwaazo kama mwandishi…

Kuhusu suala la nini kitatokea baada ya miaka kumi…swali muhimu. Maana dola na serikali zitaamua (hata kabla ya hiyo miaka kumi kwisha) Kuzikamata. Ukweli dunia yetu inatawaliwa na wale wenye nguvu za uchumi na dola. Mawazo au fasihi yeyote inayohatarisha maslahi ya wenye nguvu lazima itazimwa.

Ukiangalia kwa mfano suala la tovuti zilizoanza kama nyenzo binafsi (My space au You Tube) leo zimeshanunuliwa na mabepari wakubwa (aliyenunua My Space) ndiye anayemiliki magazeti kama The Sun (hapa Uingereza gazeti hilo linasifika kwa kutojali sana maslahi ya wananchi hasa wasio weupe) sasa ikiwa watu hawa wanaona mahali pana fedha basi wananunua. Hilo ni suala la kiuchumi. Suala la kisiasa. Suala la mabavu.

Kadri tunavyoendelea ndivyo kadri blogu zitakuwa na nguvu. Wanablogu wataanza kuwa na sauti kali wataanza kutetemesha wenye nchi na vyombo vya dola vitaamua kuwasimamisha. Mchukue mwenzetu Saidi Yakubu. Blogu lake lilikuwa likiwika. Kalianza mwezi wa nne mwaka jana tulipofika mwezi wa Kumi akaanza kuwa maarufu sana.Wakubwa wake wa kazi wakamwambia linaingiliana na kazi yake. Hapo unaona mfano. Hakuna uhuru wa kudumu dunia yenye wanaotawala na waliotawaliwa. Kwa sasa blogu ni sauti ya wanyonge , sauti ya waandishi huria, lakini dunia si laini kama siagi. Ingekuwa laini na tamu kama fenesi kusingekuwa na vita wala viwanda vya bunduki na mabomu.

BC: Ungeshauri nini basi kifanyike ili blogs na vyombo vya habari vya kawaida visikingane bali vishirikiane kama ambavyo nchi za wenzetu magharibi vishaanza kufanya?

FM: Dunia ya leo ni dunia ya mawasiliano. Hatuko enzi zile ambazo kiza kilitawala na viongozi wakawakata mikono waandishi (kama mafashisti walivyomkata mwanamuziki wa Chile, Victor Jara mwaka 1973).Dunia ya leo ni dunia ya teknolojia na habari.

Tatizo la baadhi ya vyombo vyetu vya habari (ukiacha labda Mwananchi wanaotangaza blogu) haviendi na wakati. Si shauri ya umaskini wa rasilimali bali umaskini wa kimawazo. Na haikuanza leo. Toka zamani. Hata nilipokuwa naanza uandishi wa habari hali ilikuwa vile vile. Uzuri mkubwa wa ubepari ni kukua kwa mawazo na uhuru huria wa kujieleza. Hapo hapo uhuru huu una mipaka. Anayetawala uchumi ndiye bosi; kwetu wanablogu lililopo ni kujiendeleza kila siku; kukimbia na kujua teknolojia.

Leo hapa Uingereza wametangaza vyombo vipya vya kuwacheki magaidi wanaopita pita katika matreni ya chini na vyombo vya usafiri. Aliyetengeneza zana hizi anaiuzia pia Marekani, na bwana usalama mmoja huko kwa Rais Bush kasema safi sana. Akaongeza kusema kuwa lazima tuwe hatua moja mbele ya magaidi. Lakini anasahau kitu kimoja.Siri ya ugaidi ni kutokuwa na usawa duniani; kuwepo maskini na matajiri. Blogu zikipigwa marufuku au kuwekewa pingu, wananchi hawatalala, wataendelea kugundua. Pale penye mchana pana usiku; penye hapana pana ndiyo, penye mwanamke pana mwanaume, penye njaa pana umaskini, penye tajiri pana mlala hoi.Uwiano huo ndiyo unaoongoza uhai. Kifupi basi blogu ni hatua fulani za harakati za mwanadamu kujiendeleza na kujieleza. Kwa sasa ni kiwango cha juu sana cha sauti ya mwanadamu.

MWISHO WA SEHEMU YA KWANZA YA MAHOJIANO YETU NA FREDDY MACHA.HUTAKI KUIKOSA SEHEMU YA PILI.STAY TUNED.

Kwa habari zaidi kumhusu Freddy Macha usikose kutembelea tovuti yake kwa kubonyeza hapa. Blog za Freddy Macha unaweza kuzipata kwa kubonyeza hapa na hapa.

Be Sociable, Share!

•